معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٣٦ - شاهحمزه - معرفت
شاهحمزه
معرفت
بنای «شاه حمزه» در مرکز محلّهای به همین نام، در بخش قدیمی شهر قم، بر مزاری شکل گرفته که منسوب به امامزاده حمزه از فرزندان امام موسیبنجعفر(ع) امام هفتم و برادر امام رضا(ع)، حضرت معصومه(س) و امامزاده احمدبنموسی (شاهچراغ) است. امامزاده احمد نیز فرزند امام موسیبنجعفر(ع) است و در کنار امامزاده حمزه مدفون است (در عکسها ضریح آلمینیومی متعلّق به امامزاده احمد است).
برخی معتقدند که امامزاده حمزه، نه فرزند خود امام کاظم(ع) بلکه از نوادگان ایشان و نسبتش به طور دقیق چنین است:
حمزة بن حسین بن احمد بن اسحق بن ابراهیم بن موسی بن ابراهیم بن موسی بن جعفر که نامبرده با پدر خود حسین و جد خویش احمد در سه بقعهی مجاور یکدیگر مدفوناند؛ اما به دلیل فضیلتی که حمزه داشته، بقعه به نام وی معروف شده است.
بنای مرقد متعلق به نیمهی نخست قرن دهم هجری قمری است. این مزار که سبک بنای آن شبیه سبک بنای حرم مقدس حضرت فاطمه معصومه(س) است با ابعادی کوچک در همان سبک، مرکب از دو بقعه، بنا شده که پیشاپیش این دو بقعه، صحنی مستطیلشکل به درازای ٣٢ متر و پهنای پانزده متر قرار دارد. دورتادور آن، طاقنماهایی تعبیه شده که دارای طاق رومی است. در ضلع جنوبی روبهروی در حرم، محوطهای ایوانیشکل و به صورت شاهنشین بنا شده که دو ستون در وسط و دو نیم ستون در طرفین آن قرار دارد که نوع طاق آن رومی است و ستونها یکپارچه و از جنس سنگاند. درهای ورودی به داخل حیاط از ضلع شرقی و غربی بهطور قرینه تعبیه شده است.
این صحن را میرزا علیاصغرخان امینالسلطان، صدر اعظم قاجار، در دورهی برکناری خود که در قم سکونت داشت، بنا کرد و نمونهای مناسب از سبک معماری و تزیین آن دوره شمرده میشود.
یکی از تزیینات کمنظیر بقعهی شاه حمزه، ایوان ورودی به حرم است. در بدنهی ایوان و در زیر پایهی قوس، یک ردیف کتبیه روی زمینهی لاجوردی وجود دارد که انتهای آن تاریخ ١٣٠١ هجری قمری را که تاریخ احداث بنا (به خواست امینالسلطان) است، مشخص کرده است. دیوارهای ایوان دارای کاشیهای شطرنجی سفید بر زمینهی لاجوردی است و بیشتر آن مربوط به عهد قاجار است.
گنبد امامزاده با بلندی پیرامون، ده متر است، با نمای حلزونی ترکیبی از مخروط و گنبد که در رأس، حالت مدور پیدا کرده است و تمامی روی آن با کاشی آبیرنگ پوشیده شده و از آثار اوایل قرن حاضر است. در قسمت زیر گنبد، از داخل، مقرنسسازی با ترکیب گچ انجام گرفته و اطراف مقبره را صندوقی مشبک با ارتفاع ٥/٢ متر که پیرامون آن کتیبههای کاشی در هر چهار طرف تعبیه شده به چشم میخورد. در کنار قبر این دو امامزاده قبور مؤمنان دیگر به چشم میخورد. بارگاه این امامزاده در نوزدهم اردیبهشت ماه سال ١٣٧٨ با شمارهی ٢٣١٨ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.